Маё месца

Стэфан Збаражскі

2009-11-13T21:58:23Z

Лазячы па Вольфе, задаўся пытаннем: а як пісаўся ў свой час кірыліцаю ваявода троцкі Стэфан Збаражскі? Бо роду ён быў усё ж рускага, то бок "Степан" было б больш чакана чым "Стефан". Палез у "Архіў Сангушкаў" - і адказ пераўзышоў усе мае чаканні: Дворѧнинѹ нашомѹ, кнѧзю Стехванѹ Збаражскомѹ.

Навучальны год выгнаў калючага з нары

2009-11-09T16:04:21Z

Першы раз у жыцці на працы замест сядзення ва ўтульнай лабараторыі чытаў лекцыю студэнтам. Страаашна.

Кароткая абвестка

2009-10-16T08:24:56Z

Маё сярэдней анёльскасці цярпенне вычарпанае. Пан Алесь Белы забанены на маім дзённіку. Апошняю кропляю быў наступны каментарый Белага:

спадар Курт чорным па-беламу адмаўляе наяўнасць у католікаў спецыфічных кульутрынх інтарэсаў. Таму што ён прыйшоў у католікі з місій ад радыкальных нацяналістаў, каб інстументальна выкарыстаць касцёл і каталіцкую культуру дзеля г.зв. "Беларускага Нац. Адраджэньня" (пагнаска-нацысцкага па сваёй сутнасці праекта). а вы спрабуеце адбяліць гэтую шытую белымі ніткаі інтрыгу, як, безумоўна, будзеце адбельваць і Марыйчын Каляндар, за ягоную ролю ў РазвіцЬці БелмоўнасЬці, і таксама будзеце сЬцЬвярдждаць, што хрысЬціянскай этыцы гэат не супярэчыць, затое ўтрымлівае дадатковыя бонусы для Бэлярушчыны.

Калі нехта жадае падпісацца пад гэтымі словамі Белага - зрабіце гэта тут, калі ласка, і я вас таксама забаню. Гэта сэканоміць мне шмат часу і нерваў і будзе вельмі міла з вашага боку.

(Калі ёсць фактычныя пытанні па апошняй гіпотэзе гурлівага гуру - каляндар той я лічу і лічыў скрайне дрэннай ідэяй, пра што асабіста Марыйцы казаў яшчэ да яго выхаду).

І яшчэ. Тым джэнтэльменам, якія раілі рабіць Беламу скідку на нейкую меркаваную псіхічную нездаровасць: я бачыў псіхічна нездаровых людзей. З нездароўя можна стаць хлусам; можна стаць хамам. Але подлым хвароба не зробіць, гэта трэба прынесці з сабою, і неадэкват тут хіба выканае ролю алкаголю з прымаўкі пра "што ў цвярозага на ўме". Хвароба, калі яна мае месца, можа прымусіць чалавека блытаць усё ў адну кучу - але не з такой яўнаю выгодаю для сябе. Гэта не трызненні, гэта універсальныя аператыўныя метады абмазвання памыямі ўсіх, хто з ім незгодны; па вядомым патэрне "спрашчай і паўтарай", дарэчы. І гэта робіцца занадта відавочным, каб ад гэтага адмахвацца.

Св. Геранім

2009-09-30T09:54:37Z

А вось чэшская выява сённяшняга святога. Св. Геранім працы Майстра Тэадорыка.

Гадавіна

2009-09-29T10:39:19Z

У фрэнд-ленце падказваюць, што роўна 480 год назад свет атрымаў вось гэтую выдатную кнігу:

Статут Вялікага Княства Літоўскага, першая рэдакцыя, 1529.

Сёння

2009-09-28T13:25:24Z

Бэўвульф 11/44 complete

2009-09-23T23:59:46Z

X.

Выйшаў Хродгар     з героямі дацкімі
Прэч з харому,     абаронца Ск'ільдынгаў.
Палег шматхвальны     спачываць да світання
Ў абдыме жончыным.     У доме ж выдатным
Паставіў дастойны –     так расказвалі –
Дазор надзейны.     Глядзеў за палацам
Адважны воін,     вартаваў харомы
Ад ліхога нелюдзя.     Ня знаў сумневу
Годны ў ласцы     свайго Стварыцеля
Ды ў сіле ўласнай.     Зняў шалом ён
Ды кальчугу добрую,     а меч аздоблены
Аддаў пераможца     мужу дружыннаму
Й казаў бярэгчы     зброю дзівосную.
Мовіў Бэўвульф,     моцны між люду,
Ідучы на ложак,     такое слова:
«Німала ў бітве     не слабейшы я буду,
Нічым не меншы     за нячыстага ворага.
Таму не сталлю     ўтаймую Грэндэля,
Вазьму яго жыцце,     хоць мог бы й гэта;
Бо ўмельства не стане      здані выступнай
Са мною зладзіць,     колькі б ні славіўся
Злачынствамі люты.     Ўначы мы зыдземся
Жалеза пакінуўшы,     калі насмеліцца
На бой пачвара.     Бог жа усяведны
Між намі таму,     шматмудры Дзяржаўца,
Падасць удачу,     каму пажадае».
Лёг адважны,     схіліўся тварам
Да ўзгалоўя ложку;     шаломнікі дужыя
Скора пазмоўклі,     дрымотай пазможаныя.
З іх ні адзіны     не меў спадзеву
Стуль вярнуцца,     знову пабачыць
Родзічаў добрых     і дом, дзе рос ён,
Бо чулі героі,     што кальчужнікаў многіх
У княжым палацы     ўзяла ўжо згуба,
Разбой панішчыў.     Але Бог мараходам
Шчасную долю     на час той выткаў,
Ратную ўдачу,     паразу ворагу,
Праз дужасць аднога     многім уцеху,
Перамогу дастойнаму.     Тое вядома,
Што горні Стварыцель     чалавечым родам
Ад пачатку правіць.     У чорным змроку
Выбраўся з логва     драпежны злодзей;
Ахоўнікі ж сільныя     ўсе пазаснулі
Апроч аднога.     Нікога, напраўду,
Не возьме вораг     без волі Божай,
Не ўцягне пачвара     ў цень халодны.
Ярыўся бяссонны,     разгараўся гневам,
Сэрцам ірваўся     да крывавай бітвы.

Ці ведаеце вы, што...

2009-09-21T22:11:01Z

...урад маршалка ашмянскага ў самы апошні момант, у 1793, паспелі ўзнесці да кашталянскай годнасці. Новая пасада не праіснавала і да канца таго ж года, але маршалак Марцін Аскерка яшчэ паспеў атрымаць каралеўскі прывілей на яе заняцце, стаўшы такім чынам першым і апошнім кашталянам ашмянскім.

Такіх кашталянаў-на-год было, што праўда, нямала. Браслаўскі, Лідзкі, Ковенскі, Гародзенскі...

Адгадка

2009-09-21T10:51:44Z

Гледзячы па статыстыцы, загадку фрэнды пачыталі, а адгадваць амаль ніхто не ўзяўся. Адзіны эпас, які адгадаўся ў каментарах - шаноўнай kamrushepa - гэта "Збаўлены Ерузалем" Тарквата Таса.

А справа ў тым, што паводле Шатабрыана, наколькі я зразумеў, для эпаса істотна ўключаць нават не проста цудоўнае, а цудоўнае рэлігіі. Таму "Энеіда", дзе яўным чынам дзейнічаюць багі, ці "Збаўлены Ерузалем", дзе можна пабачыць анёла - акурат эпічныя паэмы. І ў выніку эпічных паэм пасля антычнасці Шатабрыан налічыў тры: Боственная камедыя Дантэ, названы ўжо "Збаўлены Ерузалем" Таса і, раптоўна, "Згублены рай" Мільтана.

Вось.

UPD: lady_z_shalomam у апошні момант паспела кінуць гіпотэзу пра Мільтана. Самым запамятаваным застаўся Дантэ :)

Тры эпасы сучаснасці

2009-09-20T14:00:27Z

А вось такая загадка панству.

Франсуа-Рэнэ дэ Шатабрыан у праграмнай сваёй працы "Геній хрысціянства" піша, што эпас - вяршыня паэзіі, і праз гэта надзвычай рэдкі. Паводле Шатабрыана, "эпічных паэм налічым усяго пяць: дзве антычныя і тры сучасныя". Гледзячы па згадцы Гамера і Вергілія крыху вышэй, дзве антычныя - гэта Іліада+Адысея і Энеіда. А вось "тры сучасныя" я б нізавошта не адгадаў, калі б сам аўтар не разбіраў іх падрабязна далей. А вы адгадаеце? Сучаснасць тут, зразумела, бярэцца шырока і ўключае нават сярэднявечча.

Каменты скрыняцца.

Пазнанскі зборнік

2009-09-17T12:09:49Z

Падкажыце, панства, такую рэч. Ці магчыма здабыць факсіміле якіх-небудзь старонак пазнанскага зборніка? У ідэале кавалак летапісца, але калі што з аповесцяў - то і таксама добра.

Лёгкае афігенне

2009-09-14T13:35:20Z

Я не тое каб хачу з некім лаяцца і разводзіць публічную дыскусію. Я, як гэта са мною часта бывае, проста ціха фігею.

У ліпні на ЖЖ з'явіўся сабе артыкул Л.Сіньковай "Старая маргінальная беларушчына...", які спарадзіў ніфіговы срач. Ключавая фраза, як мы ўсе памятаем - "Усе яны [Бахарэвіч, Мартысевіч, etc.] добрыя і цікавыя пісьменнікі, але беларушчына ў іх не мае статусу сакральнага". Калі я слушна разумею, як гэта перакладаецца, то правініліся вышэйназваныя - даслоўна - скептыцызмам да метанаратыву. Абуральная з'ява, сапраўды, і надта нестандартная, каб тэрміналагічна дакладна яе апісаць.

І вось зараз на сайце Архэ з'явіўся "наўздагон" артыкул А.Бязлепкінай, які нам падрабязна вытлумачае, што не, мелася на ўвазе, што скептычная да метанаратыву літаратура такі мае права на існаванне, але ж мусіць ведаць сваё месца - маргінальнага эпатажу. Ну так, гэта ўсё спрашчае.

Не, я цалкам гатовы зразумець крытыку нашага пастмадэрну "знутры"; так, агульны узровень гуманітарнай культуры ў нас пасрэдны і праз гэта гульні нярэдка выходзяць дробнымі; так, хочацца больш эрудыцыі ў добрым сэнсе слова, больш адукацыі ў добрым сэнсе слова і г.д.

Тым больш я гатовы зразумець крытыку нашага постмадэрну "спераду"; так, гэтага ўсяго ўжо шмат па ўсім свеце, хочацца новага прарыву і чагосці зусім нябачанага, а пошуку ў нашай культуры не адчуваецца і г.д.

Але - мне падаецца, ці мы назіраем крытыку постмадэрну "ззаду"? Маўляў, куды ўвогуле гэтая хрэнь лезе і якое мае права? Мамма міа, панове, гэты звер ужо захапіў карону джунгляў, зжэр там палову капытных і хутка здохне сваёй смерцю ад старасці. Пачакайце ўжо гэтага, калі не падабаецца. Але не час, зусім не час прывучаць яго да латка.

Ці я чагось не дарубаю? Панове літаратары і крытыкі, пра што вы там насамрэч стасуецеся?

To be or not to be

2009-09-04T17:05:30Z

Магчыма, адзін з самых стандартна-заманлівых для перакладчыка кавалкаў ангельскай літаратуры; цэнтральны маналог Гамлета. На жаль, так і не чытаў, што на гэты конт рабілі ў існуючых беларускіх перакладах (кніжкі шукаў, але не знайшоў). А сам маю на гэты конт такое меркаванне. Гамлет - інтэлектуальны рэфлесуючы эмагот, і вось ён нам кажа:

То быць - альбо не быць? Пытанне ў гэтым.
Што годна сапраўды: прымаць маўкліва
Ад лёсу звар'яцелага напады,
Ці стаўшы збройна супраць мора бедаў,
Тым самым іх пазбыцца? Ўмерці - то бок
Заснуць; і толькі. Гэты сон, між тым,
Кладзе канец і болям, і бязладдзям,
Што плоці прыналежаць. Успаўненне
Ўсяго, зайздросны шлях. Памерці. Спаць.
Спаць. Мо і сніць аб нечым... Вось дзе пастка;
Што прыдзе там да нас, у сне смяротным,
Калі з душы атрусім тло жыцця?
Таму й марудзім. Вось яна, прычына
Цягнуць і доўжыць гэтую бяду.
Бо хто цярпеў бы здзекі злога часу,
Няпраўду моцнага, пагарду ганарліўца,
Знявагу ад каханай, і лайдацтва
Закону, і нішчымнасці пляўкі
Што дастаюцца годнасці бязмоўнай,
Калі падсумаваць бы мог усё
Штылетам звычным? Хто б цяжар абрыдлы
Бясконца валачыў, крахтаў, патнеў,
Каб толькі страх чагосці там, за смерцю,
Ў зямлі нязнанай, скуль яшчэ ніводны
Вандроўнік не вяртаўся, не змушаў бы
Цярпець і далей звыклую нядолю
Ды не шукаць нязнанай узамен?
Вось думка, што зрабіла баязліўцаў
З усіх. Бо як намеры не квітнеюць -
А ў ценю гэтай думкі цвет іх жухне,
І справы, што і моц, і веліч мелі,
Пужліва збочваюць адразу, і губляюць
Самую назву дзеяў... Ціха, ціха!
Афелія! Ў малітвах, німфа, згадвай
Усе мае правіны.

Крышку жоўчы

2009-09-02T15:40:29Z

Крыптагістарыкуючы у 2006 над Літоўскаю Хронікаю, А.Латышонак, у прыватнасці, піша:

Ініцыятарскай роляй Альбрыхта Гаштаўта можна растлумачыць шмат якія сюжэты легенды... Сама маляўнічы з падобных сюжэтаў — гісторыя з Тройдзенем, які нібыта быў заснавальнікам Райгораду і вельмі жорсткім ды ваяўнічым ўладаром гэтага «панства». Сапраўднае «райгорадзкае панства» пасьля бунту Глінскага дасталося Мікалаю Радзівілу. Такім чынам Радзівіл, тады галоўны вораг Альбрыхта Гаштаўта, стаў ягоным суседам на Падляшшы. У 1519 г. адзін з радзівілаўскіх старастаў напаў і спаліў замак у Тыкоціне, зь якога Гаштаўт ледзьве ўцёк жывым. Таму пра Тройдзеня пішацца ў легендзе, што «горшы быў тым землям, ніжлі Антыёх Сырыйскі, і Ірад Ерусалімскі, і Нэрон Рымскі».

Вашую ж налева.

У легендзе сказана:

И будучы ему там на кнежени, великие вальки чынил з ляхи и з русю, и з мазовшаны, и завжды зыскивал, и над землями их силные окрутенства чынил, што нижеи описуеть y рускои кроиницэ, иж горъшыи был тым землям и окрутнеишыи на них, нижли Антиох сирскии и Ирод иерусалимскии, и Нерон рымскии, што так был окрутныи и валечныи.

Трэба неяк пазамежна не цікавіцца рускімі летапісамі, каб не пазнаць досыць дакладную адсылку на галіцка-валынскі:

Нача княжити в Литве оканьный, и безаконьный, прокляты, немилостивый Тройдей, егоже безаконья не могохомъ писати срама ради. Такъ бо бяшеть безаконьник, яко и Антиохъ Сурьскый, Иродъ Ерусалимъскый и Неронъ Римъскый. И ина многа злейша того безаконья чиняше.

У якія вякі аўтар Хронікі падаў для разнастайнасці аўтэнтычныя звесткі - а менавіта тут у яго і шукаюць падвоху і разводзяць Ківач Фуко.

(Заўважым у дадатак, што і сама думка пра падкрэсленую негатыўнасць гэтага пасажу пра Трайдзена ў вачах аўтара і першапачатковых чытачоў можа быць прадуктам мадэрнізуючага погляду на тэкст. Прынамсі словы "и завжды зыскивал" - г.зн. "і заўжды перамагаў" - у такую канцэпцыю кладуцца блага; а лаянка з боку ворагаў - параўнанні ў яўным выглядзе пададзены як цытата з ваенных праціўнікаў - джэнтэльмену не шкодзіць).

З часу публікацыі прайшло ўжо тры гады і, думаю, гэта і без мяне ўжо не раз сказалі; але я проста афігеў.

Пытанне такое

2009-08-24T22:04:32Z

Пасля чытання ў вялікіх колькасцях беларуска-літоўскіх летапісаў, патрапіліся мне на вочы яшчэ Свідрыгайлавы дакументы, таксама рутэнамоўныя. І па сумме там бачанага ўзнікла такое пытанне: навошта мы беднага Швітрыгайлу завем Свідрыгайлам?

Яшчэ адзін Кітаўрус

2009-08-23T15:09:17Z

Адпачываючы ад сур'ёзнага такога прабегу на ровары пад ласкавым ірландскім дажджом, выдраў са сканаў "Архіва Сангушкаў" і закінуў на вікі-команз прамалёўку пячаткі Сямёна Юр'евіча Гальшанскага з 1503. Каму трэба - вось:

http://commons.wikimedia.org/wiki/File:SJuHolszanskiSeal.png

Графства Слайга

2009-08-18T09:41:50Z

Учора зранку выгрузіліся з роварамі ў аэрапорце Слайга, праехалі паўз Нокнарэй і Кэраўмор да горада, а там павярнулі на поўнач. Увечар спыніліся ў вёсцы пад схіламі Бэн Бальбэна ў двух кіламетрах ад возера Глен Кар. Сёння ходзім тут, заўтра - далей на поўнач, у Данегол.

Цыбулінка

2009-08-11T14:13:18Z

Хто чытаў "Братоў Карамазавых" Дастаеўскага, памятае, мусіць, гісторыю пра злую бабу ды цыбулінку. Ды нават і хто не чытаў, верагодна, памятае, бо гэты кавалак часта цытуюць. То вось Фёдар Міхайлавіч не падманваў, і байка тая сапраўды народная. У Яна Карловіча яна з малымі адрозненнямі занатавана ў 1871 годзе (за 9 год да выхада рамана Дастаеўскага), і мае пазнаку:

Z Lidzkiego i z pod Wilna; bajka ta z różnemi odmianami i dodatkami znana jest na całej Litwie.

Варыянт бліжэйшы да "раманнага" - дзе пук цыбулі парваўся менавіта калі баба адбрыквалася ад іншых душаў - занатаваны другім; трэба разумець, што ён з-пад Вільні, а першы, прасцейшы (дзе пук проста парваўся - недастаткова яго аказалася) - лідзкі.

Пры тым узяць яе ад Карловіча Дастаеўскі, выглядае, не мог, бо надрукаваныя гэтыя занатоўкі былі пазней. Павінны быў недзе сам чуць, ці мо бачыў у якім ранейшым фальклорным зборніку.

Гісторыя пра гучную славу Беларусі

2009-08-04T17:08:12Z

Учора па дарозе з графства Кэрры назад у Дублін мы вячэралі ў мястэчку Мэллаў, і падалі нам у тамтэйшай карчме да пастушага пірага (які напалову складаецца з бульбы) на гарнір ізноў жа бульбу. Што, па-першае, не магло мне не спадабацца, а па-другое, нагадала гісторыйку, што здарылася месяцы з два таму.

Калі на пытанне "Адкуль вы?" адказваеш "З Беларусі", то рэакцый звычайна бывае тры. Альбо пра такую краіну не знаюць ўвогуле, альбо ведаюць толькі, дзе яна знаходзіцца, альбо чулі яшчэ пра Чарнобыль; вось і ўсе веды. Але аднойчы трапілася цудоўнае выключэнне. Пачуўшы, што мы з Беларусі, кіроўца турыстычнага аўтобуса ў Голўэі радасна сказаў:

- О! То вы, значыцца, бульбу любіце.

- Любім, - не сталі адпірацца мы. - А вы скуль ведаеце?

- А я ў газеце чытаў, - адказаў кіроўца. - Вы - адзіная краіна, ў якой бульбы на чалавека спажываецца болей, чым у Ірландыі. А мы ж яе ядзім на сняданак, на абед, на вячэру ды яшчэ раз перад сном. То вы, мусіць, па ёй зусім шызанутыя.

Вось гэта, напраўду, добрая слава.

Герольд Litherland

2009-07-28T22:37:10Z

А вось падскажыце мне, яснае панства, ці працягвае выходзіць "Герольд Litherland"? А калі працягвае, то дзе можна паглядзець зместы нумароў? На "Камунікаце" ж, я так разумею, не ўсё?

Idea of a university

2009-07-28T14:29:13Z

У 2006 годзе кардынал Зянон Грахалеўскі заўважыў падчас прэс-канферэнцыі, што "Беларусі патрэбны добры каталіцкі універсітэт". Нельга сказаць, каб у Беларусі быў колькасны недахоп ВНУ; хутчэй наадварот. Таму калі разважаць, хаця б цалкам абстрактна, пра новую ўстанову, трэба адказаць найперш на пытанне аб тым, якую нішу яна мусіць заняць і якую патрэбу ў спецыялістах закрыць. Мне падаецца - чым далей, тым болей, - што такая ніша ёсць, хоць і досыць невялічкая.

У нас не хапае культуразнаўцаў з "заходней", "лацінскай" вузкай спецыялізацыяй. Магчыма, гэта вынік доўгачасовай (аж да сёння) сатэлітнасці нашай інфармацыйнай прасторы ў адносінах да расійскай; магчыма, чагось яшчэ. У чым бы ні была прычына, вынік не змяняецца. Беларуская літаратура па той частцы нашай культуры, што ідзе каранямі на захад, часта цалкам незадавальняючая. Калі нават такая ўганараваная асоба, як Т.Габрусь, піша пра агульныя прынцыпы готыкі, атрымоўваецца прымальна ў той толькі меры, у якой мы згодныя лічыць, што на захадзе ад нас жывуць драконы, мала выдаюцца кнігі і не ідзе навуковы працэс - бо ўсё, што адбылося ў гэтай галіне пасля Эжэна Віале-ле-Дзюка, да нашых краёў даляцела, падаецца, толькі бессістэмнымі ўрыўкамі. Нават працы польскіх даследчыкаў, ў якія можна лёгка зазіраць без спецыяльнага ведання мовы, засвойваюцца надзіва павольна. Даты і факты ў гэтых пытаннях часта перапісваюцца з даведніка ў даведнік і з артыкула ў артыкул, губляючы па дарозе пазнакі "імаверна" і "магчыма", а значыцца і надзейнасць, і навуковасць. "Кодэкс дыпламатычны катэдры і дыяцэзіі Віленскай" даўно агульнадаступны - але дакументы і факты з яго ўводзяцца ва ўжытак павольна і неахвотна, а калі ўводзяцца - то ўжываюцца лакальна і бессістэмна. Гэта я не пра інтэрнэт-старонкі; гэта я пра кнігі і даведнікі, якія пазіцыянуюцца як болей ці меней акадэмічныя.

Дык вось, вяртаючыся да пачатку размовы, было б, падаецца, добра і слаўна, калі б пад патранажам Касцёлу (і, магчыма, пад адным дахам з якой-небудзь семінарыяй) склалася хаця б невялікая магістратура па культуралогіі з лацінскай арыентацыяй. З прыцягненнем, магчыма, польскіх выкладчыкаў. Якая б выпускала людзей, здольных разглядаць мясцовую культуру на фоне добра дэталізаванай - а не павярхоўна схопленай - еўрапейскай.

Марыць, карацей, не забароніш.

Дамашняя бібліятэка

2009-07-20T10:00:07Z

Дамашняя бібліятэка падрасла, сэрца радуецца.

Прыцягнуў са слаўнага горада Кэмбрыджа:

Stephen Prickett. Modernity And The Reinvention Of Tradition
Michael Swanton. Beowulf (edition)

А ў слаўным горадзе Дубліне тымчасам чакаў пакунак з Польшчы.

Robert M. Kunkel. Architektura Gotycka Na Mazowszu
Wojciech Walanus. Późnogotycka rzeźba drewniana w Małopolsce 1490-1540

Вось :)

Бэўвульф 10/44 complete

2009-07-18T23:36:16Z

Калі чытачы паспелі забыцца - герой расказвае данам, як біўся з марскімі пачварамі.

VIIII.
Яшчэ неаднойчы     панову кідаліся
Ў бітву пачвары.     Я ж частаваў іх
Немалою мераю     мечам выдатным.
Не такіх патраваў     мярзотныя прагнулі,
Мною на хвалях     баляваць хацелі,
Ў бяседзе падводнай     пасесці радасна.
Заместа ж гэтага     на досвітку гадаў
Папрыбіла мора,     сталлю пазможаных,
Да берагу дальняга, –     бедаў адгэтуль
Не чынілі паганыя     вандроўнікам годным
На шляхох карабельных.     З усходу свяцільня
Паднялася Божая,     бура суціхла,
І я здалёку     ясна пабачыў
Берагі скалістыя.     Часта літуе
Лёс незрачоных,     былі б адважнымі.
Ўдача адметная –     там я ўсмерціў
Дзевяць нячыстых.     Ня чуў я ніколі
Пра бой страшнейшы     пад небам зорным,
Пра мужа ў нягодзе     горшай на хвалях.
І ўсё ж я выйшаў     жывым, няздоленым
З бітвы нялёгкай.     Бурлівае мора
Ўрэшце прынесла     мяне, стамлёнага,
Да берагу фінаў*.     Пра цябе ж падобных
Не чуў я расказаў,     пра тваю няскорнасць
У забаве збройнай.     Ні ты, ні Брэка –
Між вас ніводны     ў крывавых бітвах
Не ўчыняў геройства,     гэтаму роўнага,
Дзеі адважнай,     кажу без выхвальства.
Ды затое, чутна,     братоў забіў ты,
Крэўных родзічаў**.     Розумам дужы,
А ўсё ж ня ўнікнеш     агню пякельнага.
Скажу напраўду,     суровы ратніча:
Столькі крыўды     не ўчыніў бы Грэндэль
Твайму гаспадару,     нядоўга б жэр ён
Воінаў вашых,     каб гэтулькі валечны
Быў ты сэрцам,     як сам гаворыш.
Ды знае паганы,     што не знойдзе між вамі
Сабе супраціўніка,     у цемры ня стрэне
Меча вострага.     Вольна пачварны
Даніну збірае,     нішчыць герояў
Сабе на ўцеху,     крывавыя целы
Цягне ў логва,     не чакае адплаты
Ад капейшчыкаў дацкіх.     Цяпер жа геатаў
Моц і мужнасць      акрутны мусіць
Сустрэць у бітве.     Бяз страху воіны
Збяруцца хутка     ў харом балявальны,
Калі ўстане над людам     на світаньні наступным,
Сонца ў ззяньні,     святло над землямі».
Усцешыўся дужа     падаўца багацьцяў,
Мечабойца ссівелы,     паверыў дзяржаўца
Слову госцеву,     пабачыў магутны,
Што цвёрды мечнік     у сваім намеры.
Смехам герояў     харом напоўніўся,
Звонкім гоманам.     Выйшла Вэальхтэў***,
Жонка ўладнага,     слаўная ветласцю,
Пышна ўбраная,     да ратнікаў дужых.
Найперш паднесла      пенную чашу
Са словам ласкавым     слаўная пані
Ахоўцы сільнаму     Ўсходніх Данаў,
Магутнаму князю.     Прыняў пераможца
Келіх салодкі     зь весялосцю ў сэрцы.
Тады пайшла     гаспадыня дацкая,
Пані Хельмінгаў****,     напоем пенным
Адорвала роўна     старога й юнага,
Слаўных кальчужнікаў.     Паднесла чашу
І госцю магутнаму     ў чаргу ягоную,
Вітала героя,     ды Стварыцелю ўзносіла
Славу й падзяку,     бо споўніў надзею
Даўнюю Горні,     даў ратоўцу
Ад ліхога ворага.     Ўзяў тады воін
Чашу аздобленую     з рук гаспадыні,
Ды казаў, разгарэўшыся     прагаю бітвы,
Гаворыў Бэўвульф,     ратаборца геацкі:
«Так я вырашыў,     па водах бурлівых
У лёгкім чоўне     шлях пачынаючы
З дружынаю грознаю,     што збаўлю народ ваш
Ад бясконцых бедаў,     ці ў бітве загіну,
Ў варожых абдымках.     Задуму смелую
Споўню напэўна,     ці дзень свой апошні
Сустрэну годна     у гэтым хароме».
Клятва геата     княгіні зацнай
Была па сэрцы.     Прайшла высокая
Назад праз пакоі,      пасела ля конунга.
Зноў звінелі     ў княскім хароме
Размовы сьмелыя,     не моўкнуў вясёлы
Гоман ратнікаў,     пакуль не сабраўся
Ўладны Хродгар     у час вечаровы
Да сну адыходзіць.      Знаў ён, што хутка
Пойдзе пачварны     па звычаі даўнім
На данаў набегам,     толькі ў нябёсах
Ноч заўладарыць,     запануе навокал
Непраглядная цемра,     ды чорныя цені
Па зямлі распаўзуцца.     Падняліся дружыннікі.
Тады гаворыў     воін да воіна,
Да Бэўвульфа Хродгар,     здароўя зычыў,
Ды слова такое     прамовіў конунг:
«Не даваў я ўлады     ў палацы гэтым,
Нікому, бо шчэ я     шчыт не раняю,
Табе ж давяраю     харом высокі.
Зберагі, як належна     з дамоў найлепшы,
Аб славе думай,     падужай духа,
Здабудзь перамогу.     Не будзе адмовы
Табе на просьбы     калі справу споўніш».

* Лакалізацыя гэтых «земляў Фінаў» (Finna land) спрэчная. Імаверна, што мелася на ўвазе нейкая мясцовасць з падобнаю назваю ў сучаснай Швецыі альбо Нарвегіі, напрыклад Фінхэдэн.

** Гэтыя словы героя нельга з безумоўнасьцю прымаць літаральна. Абвінавачаньне ў забойстве братоў у гэтым культурным кантэксце - канвенцыянальная абраза ў звадзе паміж воінамі. Чытач, знаёмы з класічнай лацінскай паэзіяй, можа ўзгадаць, наколькі лёгка і часта – і наколькі непраўдападобна – рымскія эпіграматыкі раскідваюцца абвінавачаннямі ў інцэсце. З іншага боку, радкі 1167-8 паэмы могуць трактавацца на карысць літаральнага разумення братазабойства ў дадзеным выпадку.

*** Імя дацкай княгіні перакладаецца, імаверна, як «іншаземная (кельцкая?) прыслужніца».

**** Хельмінгі – род, зь якога паходзіла Вэальхтэў. У розных месцах паэмы яна называецца як «пані Хельмінгаў» (ides Helminga), так і «пані Ск'ільдынгаў» (ides Scyldinga), тытулуючыся, такім чынам, як па ўласным родзе, так і па роде мужа.

Наўгародскія пячаткі

2009-07-09T14:11:04Z

У сувязі з нядаўнім постынгам пра незразумела-што на пячатцы Сямёна Лютага трэба яшчэ вось што занатаваць. Аляксандр наш Лакіер піша ў "Рускай геральдыцы".

Из двух печатей новгородских, которые сохранились на договорных грамотах 1426 и 1461 гг. Новгорода с великим князем Тверским Борисом Александровичем, изображены: на одной геральдическое животное с лошадиною головою, а задом и ногами львиными, бегущее влево с поднятым хвостом, между головою и шеей видна веревка в виде узды, а на обороте надпись: печать Новгорочкая (табл. XII, рис. 8), а на другой какое-то животное вроде тигра, пантеры или, может быть, мифическое, над ним две звездочки, и на обороте печати надпись: печать Великого Нова-города (табл. XII, рис. 9).

Табліца XII - вось яна, можна паглядзець на гэтых самых жывёл і пераканацца, што пра "может быть, мифическое" - гэта Лакіер не жартуе.

Гэта кажа нам, падаецца, што вытворчасць ~~немаведамай ё~~ геральдычных хімерных істотаў (гэта ўсё, здаецца, мяркуюцца быць выявы "люта звера"?) месцамі мела ў той час прамысловыя маштабы, і наш недакітаўрус Лютага мог ня мець увогуле ніякай крыніцы. Проста задызайнілі чарговую звяругу князю на радасць, ды і ўсё.

Згадаем у дадатак, што гэты звер бегае на пячатцы Лютага ўжо пасля таго, як ён пасядзеў намеснікам дзе? Ага, там. UPD: падобна, бегаў і раней.

Але гэта так, досыць павярхоўна.

Урсін

2009-07-08T17:26:32Z

Яшчэ крышку пра герб Урсін у Літоўскай Хроніцы. Звярнуў увагу, чытаючы летапісы, што не даваўся гэты бедны герб перапішчыкам, хоць ты плач. У стандартным тэксце ЛХ 2й і 3й рэдакцый ён фігуруе двойчы - спачатку ўзгадваецца сярод гербаў спадарожнікаў Палемона, а пазней гаворыцца, што гэтага гербу быў Ейкш, заснавальнік-эпанім Эйшышкаў. Дык вось, у рукапісах гэта выглядае так:

Румянцаўскі: "з Русин", "со Урсинов"
Яўрэінаўскі: "з Урусин", "c Ибрьсинов" (гэта, праўда, спісак канца 17га, там усё панаглючана)
Рачынскага: "з Руси", "з Уръсинов"
Красінскага: "Ургы", "со Врсином"

Хроніка Літоўская і Жамойцкая не мае, здаецца, урыўка пра Ейкша, а ва ўрыўку пра пабег з Рыму блытаецца ў беднай назве цалкам, прыняўшы яе за яшчэ адно імя (і даючы ў выніку не "четыри", а тры гербы): "четыри домы найвышшии: перший з гербу Катовруса Доспронгус, другий з гербу Колюмнов Просперце Спримнус, Корсинус и Улиянус, и Гектор з гербу Рожей."

Польская версія (Aльшэўскі) прапускае яго разам з Ружай ў першым выпадку: "czteri rodzaie navisse, imieniem s Kitaurus, s Kolumnus", а ў другім дае языказломнае "z Arsusinow".

Быхаўца беспамылкова дае (z herbu) Urseynow, (so) Ursinow, але нельга быць пэўным, думаю, што Нарбут не скарэктаваў магчымыя апіскі па Стрыйкоўскім, які заве гэты герб Урсінам нязменна.

У выніку, прачытанне "Урсін", несумненна, перамагае, але не бяз цяжкасцяў. Астатнія гербы такіх пакутаў у перапішчыкаў не выклікалі. Якая адсюль выснова? Значная частка перапішчыкаў паводзілася так, як быццам бачыла менавіта гэтую з чатырох назваў у першы раз (ну, ці прынамсі ніяк не чакала пабачыць у гэтым месцы). А адсюль якая выснова? А халера яго ведае.